Жарияланымда Мадинаны Мадияр есімді азаматтың 17 жасында алып қашқаны айтылады. Автордың сөзінше, қыздың бұл жағдайға байланысты өмірінде түрлі қиындықтар болған.
«Қалың мал бердік» деген сөз айтылған
Жан Ахмадиевтің айтуынша, оқиғаға байланысты Мадинаның кейбір киімдері мен жеке заттарын беруге қатысты мәселе туындаған.Жарияланымда қыздың киімдерін бермеуге «қалың мал бердік» деген уәж айтылғаны көрсетіледі. Бұл жағдай әлеуметтік желі қолданушыларының назарын аударған. Өйткені қалың мал беру дәстүрі мен қыздың жеке заттары мен құқықтарының арасында қандай байланыс болуы мүмкін деген сұрақ туындады.
Мәселенің астарында не жатыр?
Оқиға тек бір отбасының жағдайы ретінде емес, қоғамдағы қыз алып қашу, ерте неке, қалың мал және әйелдің өз таңдауына қатысты мәселелерді қайта көтерді. Қазақ қоғамында қалың мал беру дәстүрі бұрыннан қалыптасқан. Тарихи тұрғыда ол екі жақтың құдалығымен байланысты салттардың бірі болған. Қалың малдың мөлшері де отбасының жағдайына және екі жақтың келісіміне қарай әртүрлі белгіленген. Алайда қазіргі қоғамда бұл дәстүрдің адам еркіндігі мен жеке таңдауына қайшы келмеуі мәселесі жиі талқыланады.
17 жасында тұрмысқа шығу мәселесі
Мадинаның оқиғасындағы назар аударатын тағы бір жайт — оның 17 жасында алып қашылғаны. Жасөспірімнің отбасылық өмірге дайын болуы тек жасына ғана емес, оның өз еркіне, психологиялық дайындығына және қауіпсіздігіне де байланысты. Мұндай жағдайларда «қыз кейін келісіп кетті» деген пікірдің өзі оқиғаның бастапқы кезеңіндегі жағдайды толық түсіндірмейді. Сондықтан қыздың нақты өз еркі болған-болмағаны маңызды мәселе болып қала береді.
«Дәстүр» мен мәжбүрлеудің арасы қай жерде?
Қыз алып қашу тақырыбы қоғамда бұрыннан пікірталас тудырып келеді. Бір тарап мұны салт-дәстүрмен байланыстырып түсіндіруге тырысса, екінші тарап адамның еркін таңдау құқығын бірінші орынға қояды. Мұнда маңызды айырмашылық бар: екі адамның өзара келісімімен құрылған отбасы мен адамның еркінен тыс алып кетудің ара-жігін ажырату қажет. Қалың малдың берілуі де адамның жеке таңдауын алмастыра алмайды. Қыздың келісімі, қауіпсіздігі және өз өміріне қатысты шешім қабылдау мүмкіндігі бірінші орында тұруы тиіс.
Анасы қызына жағдай жасап отырғаны айтылды
Жарияланымда Мадинаның анасы қызына жағдай жасап, оны қолдап отырғаны да айтылады. Бұл тұсы да әлеуметтік желі қолданушылары арасында түрлі пікір тудырды. Кейбірі ата-ананың қызының тағдырына араласуы маңызды екенін айтса, енді бірі мұндай жағдайда ең алдымен Мадинаның өз қалауы ескерілуі керек деген пікір білдірді.
Бұл оқиға нені көрсетті?
Мадинаның оқиғасы арқылы қоғамда әлі де талқылануы тиіс бірнеше мәселе көрінеді. Оның ішінде ерте неке, қыз алып қашу, қалың мал, отбасындағы әйелдің орны және жеке таңдау құқығы бар. Бір ғана оқиға арқылы барлық отбасыға ортақ қорытынды жасауға болмайды. Дегенмен әлеуметтік желіде мұндай оқиғалардың жария болуы қоғамдағы жабық тақырыптардың ашық талқылана бастағанын көрсетеді.
Ең бастысы — қандай да бір салт немесе дәстүр адамның еркін таңдауынан жоғары тұрмауы керек. Отбасы құру екі адамның да келісімімен, өз еркімен жасалған шешім болған жағдайда ғана берік болуы мүмкін.
