1556 жылғы Шэньси жер сілкінісі
1556 жылы 23 қаңтарда Қытайдың Шэньси провинциясында тарихтағы ең алапат жер сілкіністерінің бірі болды. Зерттеушілер оның магнитудасын шамамен 8 баллға жуық деп болжайды. Апат салдарынан шамамен 830 мың адам қаза тапқан. Бұл — адам шығыны бойынша әлем тарихындағы ең жойқын жер сілкінісі.
Сол кезеңде халықтың көп бөлігі үңгір тәрізді саз үйлерде тұрғандықтан, жер сілкінісі кезінде бүтін ауылдар опырылып кеткен. Мыңдаған елді мекен толығымен жойылып, көптеген аймақта жер бедері өзгерген.
Ғалымдардың бағалауынша:
• 90 пайызға жуық ғимарат қираған;
• ондаған қала мен ауыл толық жойылған;
• кей өңірлерде жер жарылып, көшкін жүрген.
2011 жылғы Тохоку жер сілкінісі мен цунамиі
2011 жылы 11 наурызда Жапонияның солтүстік-шығыс бөлігінде магнитудасы 9,0 болатын өте күшті жер сілкінісі тіркелді. Артынша биіктігі 10 метрден асатын алып цунами пайда болды.
Ресми деректер бойынша:
• шамамен 19 мың адам қаза тапты немесе із-түзсіз жоғалды;
• 6 мыңнан астам адам жарақат алды;
• 120 мыңнан астам ғимарат толық қирады;
• 1 миллионға жуық ғимарат зақымданды.
Цунами «Фукусима-1» атом электр станциясын зақымдап, радиациялық апатқа алып келді. Мыңдаған адам қауіпті аймақтан эвакуацияланды. Бұл оқиға Чернобыльден кейінгі ең ауыр ядролық апаттардың бірі ретінде бағаланды.
2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісі мен цунами
2004 жылы 26 желтоқсанда Индонезия маңындағы Үнді мұхитында магнитудасы 9,1–9,3 болатын жойқын жер сілкінісі болды. Ол тарихтағы ең қуатты жер сілкіністерінің қатарына кіреді.
Жер сілкінісінен кейін бірнеше сағат ішінде алып цунами пайда болып, көптеген елге соққы берді.
Ресми мәліметтер бойынша:
• 230 мыңнан астам адам қаза тапты;
• миллиондаған адам баспанасыз қалды;
• Индонезия, Тайланд, Үндістан және Шри-Ланка қатты зардап шекті;
• жүздеген мың үй мен ғимарат қирады.
Ең көп шығын Индонезияның Ачех провинциясында тіркелді. Кейбір жағалаудағы қалалар түгелге жуық жойылып кеткен. Цунами толқындарының биіктігі кей жерде 30 метрге дейін жеткен.
Сондай-ақ, Түркияда жойқын жер сілкіністері де үлкен қайғыға айналды. 2023 жылы Turkey мен Syria аумағында болған жойқын жер сілкінісінен жалпы саны 59 мыңнан астам адам қаза тапты. Оның ішінде Түркияда ресми дерек бойынша 53 мыңнан аса адам көз жұмған. Бұл — Түркияның қазіргі тарихындағы ең ірі табиғи апаттардың бірі. Жер сілкінісінің магнитудасы 7,8 болған, мыңдаған ғимарат қирап, миллиондаған адам зардап шекті.
Айта кетелік, жер сілкінісі жер қыртысының кенеттен қозғалуынан пайда болатын табиғи құбылыс. Жердің сыртқы қабаты үлкен тектоникалық плиталардан тұрады. Бұл плиталар үнемі қозғалып, бір-бірімен соқтығысады, ажырайды немесе бірінің астына бірі кіреді.
Плиталар қозғалған кезде олардың арасында үлкен қысым жиналады. Қысым шамадан тыс көбейген сәтте жер қыртысы жарылып, энергия сыртқа шығады. Сол кезде жер дірілдеп, жер сілкінісі болады.
Негізгі себептері:
• тектоникалық плиталардың қозғалысы;
• жанартаулардың атқылауы;
• жер астындағы опырылулар;
• кей жағдайда ірі жарылыстар немесе өндірістік жұмыстар.
